Artykuły

Wprowadzenie

Ennorath okiem larpowca

Gdy jechałem po raz pierwszy na Ennorath, miałem za sobą raptem cztery lata larpowania. Bywałem zarówno na grach s-f  jak i fantasy – Enno miało być jednak pierwszą zabawą w uniwersum Tolkiena. Chcąc wpierw poznać Zlot od zewnątrz zgłosiłem się na NPC i, rany, ale się wpakowałem! Trzy dni nieustannego łażenia po pagórkowatym terenie i rozkładaniu znajdziek, przekazywaniu informacji i interakcji z graczami. Było ekstra! No ale zacznijmy od początku.

Co to ten Ennorath?

    Zlot Ennorath to impreza organizowana przez fanów twórczości J. R. R. Tolkiena. Od samego początku integralną częścią Enno była gra terenowa, która z biegiem czasu przerodziła się w larp. Grze zawsze towarzyszył prawdziwie tolkienowski duch przyjaźni i dobrej zabawy. Na odnotowanie zasługuje też fakt, że nawet COVID nie pokonał organizatorów. W 2020 i 2021 zlot odbył się w trybie on-line razem z eventami i organizowaniem gier RPG (przez Discorda). Trwał dwa dni i w programie miał prelekcje, gry, warsztaty i inne atrakcje. Co do liczebności to impreza na mniej niż więcej ludzi – na “moim” zlocie było około pięćdziesięciu osób.

Jak ten Ennorath?

    Sam zlot trwa pięć dni. Pierwszy i ostatni zarezerwowany jest na przyjazd i wyjazd. Właściwa zabawa trwa więc trzy. Gra odbywa się tylko w dzień. Gracze podzieleni są na dwa stronnictwa – Wolne Plemiona (np. elfowie, ludzie z Dale, krasnoludowie) oraz Siły Ciemności (np. orkowie, korsarze z Umbaru, Haradrimowie). W zależności od roku mają do wykonania szereg zadań zaplanowanych przez organizatorów. Zazwyczaj to zwyczajne “przyjdź, znajdź, zwróć”, często jednak zadania te mają związek z fabułą, która z roku na rok rozwija się i tworzy spójną całość. Same frakcje prowadzone są przez “przewodników” – pomocników organizatorów mających opiekować się frakcjami, zorganizować atrakcje na ogniska czy też odrobinę pomóc przy organizowaniu fabuły.

W 2019 zjazd odbył się w Bolkowie na Dolnym Śląsku. Obozowaliśmy na polu namiotowym – miejscówce całkiem klimatycznej. Malowniczy zielony pagórek z miejscami na namioty, na którego szczycie było ognisko. Skwapliwie rozpalaliśmy je co noc. Jednak gra i ogniska to nie jedyny fun – odbywają się też turnieje (łuczniczy, szermierczy na broń bezpieczną), konkurs wiedzy o Śródziemiu no i turniej bardów, na którym ci popisują się swoimi umiejętnościami w tworzeniu pieśni i poematów. Dwa ogniska organizowane są przez uczestników gier (jedno przez Wolne Plemiona, drugie przez Siły Ciemności). Prócz wyżej wspomnianych atrakcji gracze wymyślają dodatkowe, jak taniec z ogniem czy pokaz gotowania. Co roku to coś nowego i wyjątkowego.

Wymogi strojów nie są wysokie – nikt nie protestuje, jeśli buty są przykryte tylko owijkami, a strój składa się z szaty i płaszcza. Mimo to wielu graczy przygotowuje się do tej gry sumiennie i w klimacie. Nie ma tego w wymogach, lecz stroje w większości są naprawdę “na poziomie”. Od elfki w sukni przez Dunedajna w szacie z kapturem po korsarza z Umbaru w czarnym stroju. Naprawdę można doświadczyć jak bogate kulturowo jest Śródziemie. Do tego każda grupa ma osobny klimat i wytyczne co do stroju. Można to poznać na stronie zlotowej lub na wydarzeniu, na Facebooku. Opis jest zawsze bogaty i szczegółowy: jest zarówno historia plemienia, jego charakter i wskazówki dotyczące stroju i ekwipunku. Dzięki temu, mimo różnych pomysłów, zawsze znajdą się jakieś cechy wspólne. Broń to mieszanka samoróbek i lateksiaków. Do zdjęć oczywiście znajdą się też prawdziwe łuki i miecze, lecz do gry każda sztuka bezpieczniaka jest sprawdzana – nawet taka od Epic Armoury. Tutaj wymogi co do wyglądu są najmniej pilnowane. Chodzi o to, aby każdy mógł dołączyć do zabawy.

Moja przygoda z Enno

Moja przygoda z Enno zaczęła się od opowieści znajomych. Postanowiłem sprawdzić co to, więc zgłosiłem się na NPC. Jako, że gra miała miejsce w lesie Druedanów przydzielono mi rolę jednego z jego mieszkańców. Gdy przyjechałem rozbiłem namiot i wziąłem udział w pierwszym luźnym ognisku. Popiłem sobie miodu i zjadłem kiełbaski. Nad ranem zlotowicze organizują sobie wspólne śniadanie –  bardzo sympatyczne i pełne śmiechu wydarzenie. Potem przygotowanie do pierwszej gry. Z tego co wiem po raz pierwszy zdecydowano się na rozpoczęcie o zachodzie słońca. Była to mała potyczka między stronnictwami i wstęp do fabuły zlotu. Potem ognisko i spanko. Następnego dnia gra i turnieje. Tu zaczyna się ciężkie życie NPCa – przekazano nam znajdźki i poproszono o rozkładanie ich po całym terenie. Było tam sporo górek i gęsty las więc nie było to proste. Czy się zmęczyłem? O tak. Czy żałuję? Nie. Chodzenie bezdrożami było nawet ciekawe, acz ze względu na moją dość sporą wagę ciężkie. Mimo to zrobiłbym to ponownie. Powodem tego są przede wszystkim gracze – od heheszukjących krasnoludów czy plemion Rhudauru po klimacących wyznawców Saurona i elfów. Jak na każdym larpie i tutaj spotkałem się z różnym podejściem, więc nie odbiega to za bardzo od standardów. Kreatywność też była na wysokim poziomie zarówno w niepoważnym jak i twardym odgrywaniu. Niech za przykład posłużą postać Haradrima-ornitologa próbującego rozwiązać problem czapli gondorskiej, Dalijczycy starający się rozkręcić handel sokiem ananasowym czy sługa Mairona chcący nawrócić “dzikusy z lasu”. Gracze oczywiście mają też wątki między sobą, często trwające już po kilka lat.

    Po grach był czas na atrakcje, ogniska i ogólne rozluźnienie. No i w końcu, ostatniego dnia, powrót do cywilizacji i problemów dnia codziennego. Co jednak staram się przekazać tym artykułem to to, że Zlot jest bardzo przystępną zabawą nadającą się dla każdego niezależnie od wieku czy larpo-doświadczenia. Jest to gra na luzie. Nikt tu nie będzie miał pretensji, jeśli nie jesteś ekspertem od prozy Tolkiena. Wręcz przeciwnie, jeszcze zachęci, opowie i zaprosi do wspólnej zabawy czy dyskusji. Nie potrzebujesz drogiego stroju by tu przyjechać. Wystarczy poświęcić chwilę na wymyślenie jako-takiej historii postaci, strój na jaki cię stać no i chęć na kilka dni luzu i wspaniałego towarzystwa. Czy to zabawa dla doświadczonych graczy? To zależy. Nie ma tutaj spiny o strój czy buty. Nie wymaga się umiejętności posługiwania się tengwarem. Gra jest naprawdę na luzie – nie ma ciężkiej immersji ale też tego nikt nie zabrania. Nie możesz mieć jednak pretensji do innych, jeśli ci nie chcą wejść na całego w tej świat.

Podsumowanie

   Zlot Ennorath był dla mnie wspaniałym doświadczeniem. Wyluzowałem się i odpocząłem w stu procentach. Na grze oderwałem się od rzeczywistości, na ogniskach bawiłem się wyśmienicie i piłem ciekawe trunki. Poznałem fajnych ludzi i cieszę się, że dałem się namówić na wyjazd i NPCowanie. Czy będę chciał to powtórzyć? Tak, zdecydowanie tak. Dziękuję więc za uwagę i mam nadzieję, że do zobaczenia na Enno!

Adam “Skreczi” Kreczmański

Nerdzenie

Świat Śródziemia a współczesna fantastyka

Śródziemie jest anachronizmem. Od czasu pierwszego wydania Władcy Pierścieni minęło 68 lat, a przez ten czas fantastyka jako gatunek przechodziła nieustanne zmiany. Tropy literackie ewoluują, konwencje gatunkowe zacierają się, a ogólne podejście do światów wykreowanych staje się coraz bardziej dojrzałe. Fantastyka nie jest już nawet ograniczona do medium książkowego; od wielu lat powstają gry, filmy i seriale, które stale powiększają liczbę odbiorców gatunku. Zmieniły się również powszechnie uznawane wartości, przez co przekaz dawnych dzieł może wydawać się nam przestarzały i nieaktualny. Dlaczego więc świat stworzony przez Tolkiena nadal cieszy się dużym zainteresowaniem? Co takiego sprawia, że dalej warto obcować ze Śródziemiem? Czy jest to zwykły sentyment, a może coś więcej?

Osobiście z Władcą Pierścieni zetknąłem się w bardzo młodym wieku, przeszukując zakurzone półki biblioteki. Była to pierwsza książka fantasy jaką miałem przyjemność przeczytać, a cały proces napiętnowany był atmosferą niezwykłości, jakiego dostarczało odkrywanie tajemniczego i pełnego magii świata. Miałem wtedy wrażenie obcowania z tworem zupełnie oryginalnym, czystym tworem wyobraźni oderwanym od rzeczywistości, istniejącym w obrębie swoich własnych praw. Dopiero wiele lat później, podczas poznawania mitologii nordyckiej, zdałem sobie sprawę, że Tolkien nie stworzył Śródziemia ex nihilo. Mój odbiór nie stał się jednak przez to bardziej ubogi. Wręcz przeciwnie, świadomośc konwencji, motywów i archetypów wykorzystanych przez Tolkiena pozwoliła mi na głębsze i pełniejsze zrozumienie i docenienie Śródziemia oraz tych jego elementów, które stanowią unikalny i oryginalny wyraz moralności i sensu estetyki autora.

Obecnie mało prawdopodobne jest, że nowy fan fantastyki zetknie się z twórczością Tolkiena jako pierwszym przykładem gatunku fantasy. Przeniknął on już dawno do kultury masowej pod postacią niezliczonych form, już nie tylko klonów Władcy Pierścieni, ale dzieł zupełnie innych i oryginalnych, dla wielu zapewne też bardziej atrakcyjnych. Jednak tak jak u podstaw Śródziemia leżał świat mitów dawnej Europy, tak u podstaw współczesnej fantastyki nieustannie tkwi Tolkien i wprowadzone przez niego elementy. Dungeons and Dragons nigdy nie wprowadziłoby najbardziej stereotypowych i rozpoznawalnych archetypów postaci fantasy, gdyby nie oryginalny skład Drużyny Pierścienia. Harry Potter nie miałby swoich dementorów i horkruksów, gdyby nie Nazgûle i Jedyny Pierścień. Nawet Star Wars, choć osadzone w estetyce science-fiction, zawdzięcza wiele inspiracji twórczości Tolkiena. Nie oznacza to, że wartość tych dzieł jest w jakiś sposób umniejszona, pokazuje jednak, że Śródziemie jest dla współczesnej fantastyki tym, czym europejskie mity były dla Śródziemia. Twórczość Tolkiena jest klasykiem gatunku, niezbędnym dla jego pełnego zrozumienia. Możemy zachwycać się choćby unikalnym przedstawieniem elfów w świecie The Elder Scrolls, ale aby w pełni je docenić, musimy zrozumieć elfów jako koncept, jako idee. Dopiero wtedy możemy dostrzec w jak sposób została ona zmieniona i poznać jej unikalną wartość. W obecnym kontekście kulturowym, tego konceptu i idei będziemy poszukiwać właśnie w dziełach Tolkiena, nie koniecznie w Eddach Snorriego Sturlusona.

Jednak Śródziemie wciąż posiada również wartość samą w sobie, bez zestawienia z innymi tekstami kultury. We współczesnej fantastyce coraz częściej można zaobserwować skłonności w stronę realizmu; światy wykreowane przedstawione są w sposób logiczny, oczywiście w kontekście swoich własnych spekulatywnych praw, ale wciąż zachowując koherentny character. W świecie Tolkiena największą spójnością cechują się języki, bowiem to od nich rozpoczął się proces jego kreacji. Reszta jego świata ma jednak charakter mityczny, a rządzą nim nie prawa logiki, tylko prawa moralne. Dla Tolkiena nie jest istotne jak wyglądają cykle rozrodcze trolli, albo płyty tektoniczne pod górami Mordoru. Za wielkie procesy geomorficzne odpowiedzialne są siły boskie, nie siły natury, a przyroda odzwierciedla charakter moralny i naturę tych którzy ją zamieszkują. To nie prawa fizyki, ale prawa moralne rządzą Śródziemiem i pozostają w centrum jego narracji. Jest to oczywiście moralność samego autora jaką tu obserwujemy; drzewa i lasy są dobre, przemysł i maszyna są złe etc. Sama kosmogonia Ainulindalë również stanowi próbę pogodzenia chrześcijańskiego światopoglądu z estetyką i motywami wierzeń przedchrześcijańskich. Takie podejście było intencjonalne ze strony Tolkiena, który w swojej pracy widział swego rodzaju próbę stworzenia mitologii dla Wysp Brytyjskich, której jego zdaniem brakowało. Współczesny czytelnik, szczególnie taki, który nie podziela światopoglądu autora, może odczuwać zniechęcenie dla obcowania z tego rodzaju światem fantastycznym. Jednak moim zdaniem warto to uczynić, choćby ze względu na jego wyjątkowość i poziom rozbudowania. Z mitologicznego i moralnego charakteru wynika sama unikalna atmosfera Śródziemia, która moim zdaniem nie została nigdzie powielona, pomimo licznych prób. 

Ostatecznie nie musimy przyjmować świata wartości Tolkiena jako nasz własny, aby obcować z jego twórczością w sposób transformacyjny. Uniwersum tak bardzo zakorzenione w realiach moralnych tylko czeka na kreatywne subwersje, poprzez które można by analizować współczesne nam treści i problemy. Takie próby podejmowano już oczywiście w przeszłości. Niesławna w środowiskach Tolkienowskich jest książka Kiriłła Jeśkowa pod tytułem Ostatni Władca Pierścienia. Reklamuje się ona jako opowieść o Wojnie o Pierścień z perspektywy Saurona, jednak w rzeczywistości odrzuca kluczowe elementy Śródziemia (w tym samą postać Saurona). W to miejsce przedstawia konflikt pomiędzy społecznościami feudalnymi i cywilizacją przemysłową, z wyraźnymi nawiązaniami do polityki i ideologii Związku Radzieckiego. Nie jest to rodzaj subwersji na jakie zasługuje Śródziemie, ponieważ ignoruje bądź świadomie odrzuca cały kontekst wprowadzony przez Tolkiena, powielając jedynie nazwy miejsc i imiona postaci. Podobne próby podejmowano z twórczością H. P. Lovecrafta, jednak zawsze zawodziły one kiedy autorzy zdecydowali, że wystarczy opisać protagonistów zwyciężających Lovecraftowskie monstra, zamiast wchodzić w znaczący dyskurs z ksenofobią i postrzeganiem obcości. 

Na szczęście fandom Tolkienowski nie ogranicza się do Kiriłła Jeśkowa. Istnieją niezliczone prace twórczości fanowskiej, które wchodzą w dialog ze Śródziemiem i eksplorują jego mniej znane aspekty. Unikalny charakter tego świata pozwala na formę rozważań, którą nie zawsze nasuwa się sama w przypadku współczesnej fantastyki. Tam gdzie Ostatni Władca Pierścieni zawodzi, pojawia się The Black Book of Arda i Morlindalë. Śródziemie nadal oferuje nam niepowtarzalną atmosferę spowitych mgłą północnych krain, baśniowe i mitologiczne motywy ujęte w bardziej współczesnej nam formie oraz rzadko spotykany obecnie świat rządzony prawami moralnymi. Narracja Tolkiena jest czarno-biała, a świat anachronistyczny. Jednak wartości i perspektywy jego odbiorców już nie.  Jeśli damy Śródziemiu szansę, zawsze znajdziemy tam coś co zatrzyma nas na dłużej. Mogą to być spekulacje światotwórcze, motywy i eposy mityczne, estetyka i atmosfera, podjęcie dialogu z narracją moralną, albo wręcz przeciwnie, znalezienie w niej komfortu. Szczegóły odbioru zależą od indywidualnych cech odbiorcy, a wiele z tych treści można znaleźć również we współczesnej fantastyce. Jednak Śródziemie nadal ma wiele do zaoferowania, nie tylko pomimo, ale również z powodu swojej anachroniczności. 

Rafał Repko